De Rechtbank Gelderland heeft op 3 november 2021 uitspraak gedaan over de vraag of er bij de vaststelling en berekening van de legitieme sprake was van bovenmatige gebruikelijke giften of van gebruikelijke niet-bovenmatige giften.
Eisers zijn de kinderen van de in 2020 overleden erflater.
Erflater is gescheiden van de moeder van eisers en was ten tijde van zijn overlijden geregistreerd partner van gedaagde welk partnerschap in 2019 is voltrokken.
Erflater heeft op 25 april 2017 aan de nicht van erflater een bedrag van € 2.100,00 overgemaakt.
Op 16 maart 2018 is aan de nicht van erflater een bedrag van € 135.700,00 overgemaakt.
Op 18 maart 2019 is door erflater aan gedaagde een bedrag van € 2.173,00 overgemaakt.
In 2019 heeft erflater zijn testament gewijzigd en aangevuld (het testament en de aanvulling worden in het hiernavolgende tezamen aangeduid als het testament).
Blijkens het testament zijn eisers en hun eventuele afstammelingen onterfd, gedaagde is enig erfgename en executeur, dit is een wijziging ten opzichte van het testament van 2013 waarin de nicht van erflater aangewezen was als enig erfgename.
Blijkens een verklaring van erfrecht van 2020 heeft gedaagde de nalatenschap beneficiair aanvaard en haar benoeming tot executeur aanvaard.
De gedaagde heeft in haar hoedanigheid van executeur een zogenaamde “ruimschootsverklaring” afgelegd, zodat de nalatenschap niet vereffend hoeft te worden en de executele niet is geëindigd.
De eisers hebben in een brief van hun raadsman van 7 december 2020 jegens gedaagde aanspraak gemaakt op hun legitieme portie.
Partijen twisten over de door erflater gedane giften aan nicht van erflater en gedaagde en of deze ongebruikelijk dan wel bovenmatig zijn en daarmee voor de berekening van de legitimaire massa wel of niet meegerekend moeten worden.
Erfrecht. Legitieme. Vaststelling van de legitieme. Giften. Bovenmatige gebruikelijke giften of gebruikelijke niet-bovenmatige giften? Welstand. Toetsing.
De rechter oordeelt als volgt.
Tot uitgangspunt strekt dat op grond van artikel 4:65 BW de legitieme porties worden berekend over de waarde van de goederen der nalatenschap, welke waarde wordt vermeerderd met de bij deze berekening in aanmerking te nemen giften en verminderd met de schulden vermeld in artikel 4:7 lid 1 onder a tot en met c en f.
Buiten beschouwing blijven giften waaruit schulden als bedoeld in artikel 7 lid 1 onder i zijn ontstaan. Deze laatste strekken dus niet in mindering op de te berekenen legitimaire massa.
Artikel 4:7 lid 1 onder i betreft schulden uit giften en andere handelingen die ingevolge artikel 4:126 BW worden aangemerkt als legaten, zogenaamde quasi-legaten.
De rechtbank merkt hierbij op dat dit een gesloten stelsel van quasi-legaten betreft.
Tussen partijen is voorts in geschil of de giften aan nicht van erflater in aanmerking moeten worden genomen bij het bepalen van de legitimaire massa.
Vast staat dat de bedragen zijn geschonken in een periode vijf jaar voor het overlijden van erflater, zodat artikel 4:67 BW tot uitgangspunt strekt.
De gedaagde heeft zich beroepen op artikel 4:69 BW en gesteld dat de giften aan nicht van erflater gebruikelijk en/of niet bovenmatig zijn.
De nicht van erflater en erflater hadden een hechte familieband.
De nicht van erflater was op grond van het testament van 2013 erflaters enig erfgename.
Erflater gunde haar het geld, het was geen voorschot op de erfenis.
Ook afgezet tegen het vermogen van erflater op het moment van schenken was het geschonken bedrag niet bovenmatig.
Erflater had voldoende middelen om in zijn eigen levensonderhoud te voorzien.
Bij overlijden was er nog ruim € 140.000,00 aan banktegoed aanwezig en op 1 januari 2017 was zijn vermogen ruim € 340.000,00.
De eisers hebben aangevoerd dat de gift ongebruikelijk is en bovenmatig.
De gift zou verband houden met een vakantie maar dit volgt niet uit de specificatie.
Betalen van vakantiegeld is niet gebruikelijk in deze verhoudingen.
Het netto inkomen van erflater van slechts € 906,75 per maand staat in schril contrast tot de gedane schenkingen.
Met gedaagde is de rechtbank van oordeel dat de schenking van erflater aan nicht van erflater van € 2.100,00 moet worden aangemerkt als een gebruikelijke en niet-bovenmatige schenking.
De uiteindelijke bestemming van dit bedrag is irrelevant.
Relevant is dat erflater een bedrag heeft gegeven aan zijn nicht die hem veelvuldig bezocht en die hij op dat moment als zijn enig erfgename zag.
Het geschonken bedrag is, mede gezien het vermogen van erflater op dat moment, niet bovenmatig.
Dit is anders ten aanzien van het geschonken bedrag van € 135.700,00.
Gegeven de – onbetwiste – positie waarin erflater zich ten tijde van deze schenking jegens nicht van erflater verhield is een schenking van hem aan haar niet ongebruikelijk.
Een dergelijk groot bedrag weggeven is echter wel bovenmatig.
Erflater schonk hiermee namelijk bijna de helft van zijn vermogen aan nicht van erflater.
De gedaagde heeft bepleit dat de rechtbank slechts een gedeelte van deze gift aan dient te merken als bovenmatig.
Hiervoor biedt de wet geen grondslag.
Dit zou met zich brengen dat iedere gebruikelijke gift voor een gedeelte niet bovenmatig is en dat de rechtbank dit bedrag dan in voorkomende zaken zou moeten vaststellen.
Uitgangspunt van de wet is echter toetsing van de gedane gift, mede in het licht van de welstand van de gever.
Uitgangspunt is niet vaststellen wat de gift had mogen zijn.
De verwijzing naar de uitspraak van het gerechtshof ’s-Gravenhage mag gedaagde niet baten omdat het gerechtshof hier ook achteraf toetst.
Immers stelt het hof vast dat de gedane gift van € 2.500,00 niet bovenmatig was in dat geval.
Dit biedt geen grondslag of maatstaf voor het omgekeerde: vaststellen van wat niet bovenmatig is aan een bovenmatige gift.
Dit leidt ertoe dat de gehele gift van € 135.700,00 aan nicht van erflater daarom in de berekening van de legitimaire massa wordt betrokken.
Ten aanzien van de gift aan gedaagde oordeelt de rechtbank dat deze niet ongebruikelijk en niet bovenmatig is.
De gedaagde heeft toegelicht dat deze gift zag op vergoeding van een reis die zij samen met erflater heeft gemaakt naar Noorwegen toen zij al partners waren.
De reis was een cadeau van erflater aan gedaagde.
Dit is niet ongebruikelijk.
Het bedrag is evenmin bovenmatig gegeven de welstand van erflater op dat moment.
De gedaagde heeft bij conclusie van antwoord een overzicht gegeven van de activa in het vermogen van erflater ten tijde van overlijden.
Dit is, desgevraagd, ter zitting erkend door eisers, zodat dit tot uitganspunt strekt.
Dit betekent dat een bedrag van € 164.954,48 zal worden gehanteerd.
De schulden van de nalatenschap sluiten op een onbetwist bedrag van € 2.077,98.
Het zuiver saldo van de nalatenschap is daarmee € 162.876,50.
Ter berekening van de legitimaire massa wordt dit saldo verhoogd met gedane giften, zijnde € 135.700,00, zodat de legitimaire massa € 298.576,50 bedraagt.
Het breukdeel voor de berekening van de legitieme portie is, onbetwist, 1/6e deel.
Dit leidt ertoe dat de legitieme porties van eisers worden vastgesteld op een bedrag van € 49.762,75 per persoon.
De rechtbank zal dit in het dictum uitspreken.
Het voorschot van € 19.803,00 is reeds aan ieder van eisers voldaan, zodat dit in mindering strekt op de nog resterende betalingsverplichting van gedaagde als executeur.
Zij dient derhalve aan eisers ieder nog een bedrag te voldoen van € 29.959,75.
Nu deze vorderingen eerst bij dit vonnis zijn vastgesteld, ziet de rechtbank geen aanleiding om de gevorderde wettelijke rente vanaf 6 februari 2021 toe te wijzen.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat legitieme over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, of over het berekenen van de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat legitieme op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de berekening van de legitieme, bezoek dan onze website over de legitieme. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.