De Rechtbank Limburg heeft onlangs uitspraak gedaan over de vraag of de na het overlijden van de erflater opengevallen rente op een schuld dient te worden opgeteld bij de berekening van de legitieme.
Gedaagde stelt dat de over de hypothecaire lening verschuldigde rente van na het overlijden van erflater ook behoort tot de schulden van erflater die niet teniet zijn gegaan met zijn dood en dat deze dus in de berekening moet worden meegenomen.
Erfrecht. Legitieme. Schulden van de nalatenschap. Rente. Dient de na overlijden van erflater opengevallen rente op een schuld te worden opgeteld bij de berekening van de legitieme?
De rechter oordeelt als volgt.
Bij de bespreking van het in de berekening te betrekken passief, stelt de rechtbank voorop dat uit artikel 4:65 Burgerlijk Wetboek (BW) volgt dat slechts de in artikel 4:7 lid 1 onder a, b, c en f BW vermelde schulden in de berekening mogen worden betrokken. Het betreft:
a: de schulden van erflater die niet teniet zijn gegaan met zijn dood,
b: de kosten lijkbezorging,
c: de kosten van vereffening van de nalatenschap,
f: de schulden die – kort gezegd – kunnen ontstaan indien de zogenoemde wettelijke verdeling van toepassing is,
maar bijvoorbeeld dus niet
d: de kosten van executele.
Gedaagde stelt dat de over de hypothecaire lening verschuldigde rente van na het overlijden van erflater ook behoort tot de schulden van erflater die niet teniet zijn gegaan met zijn dood en dat deze dus in de berekening moet worden meegenomen.
In dat kader is tijdens de mondelinge behandeling het arrest van de Hoge Raad van 17 september 2021 (HR:2021:1272) besproken.
De Hoge Raad beantwoordt in dat arrest prejudiciële vragen die zien op de kwestie of bij vereffening van een nalatenschap de rente over schulden van de nalatenschap buiten beschouwing dient te blijven op grond van overeenkomstige toepassing van artikel 128 Faillissementswet.
De Hoge Raad overweegt in dat arrest onder meer het volgende:
‘Met de vereffening zijn zowel belangen van de schuldeisers van de nalatenschap als belangen van de beneficiaire erfgenamen gemoeid. Voor schuldeisers van de nalatenschap is het belang van de vereffening vooral erin gelegen dat hun vorderingen zoveel als mogelijk worden voldaan uit de nalatenschap en dat de overige schuldeisers van de erfgenamen zich pas daarna kunnen verhalen. Voor een beneficiaire erfgenaam is van belang dat hij – zolang hij niet verwijtbaar tekortschiet in zijn verplichtingen als vereffenaar of anderszins verwijtbaar handelt – niet verplicht is een schuld van de nalatenschap te voldoen ten laste van naast zijn erfdeel aanwezig ‘overig vermogen. Bij de beantwoording van de prejudiciële vragen stelt de Hoge Raad voorop dat tot de schulden van de nalatenschap ook moet worden gerekend de na het openvallen van de nalatenschap over die schulden lopende rente. Deze regel wordt gerechtvaardigd door de figuur van de beneficiaire aanvaarding van een nalatenschap, nu aldus wordt bereikt dat een beneficiaire erfgenaam deze rente niet ten laste van zijn overig vermogen behoeft te voldoen, behoudens in de gevallen genoemd in art. 4:184 lid 2 BW.’
Anders dan uit de tekst van de rechtsoverweging wellicht zou kunnen worden afgeleid, neemt de rechtbank aan dat de Hoge Raad niet heeft bedoeld te oordelen dat ook bij de berekening van de legitieme portie de na het openvallen van de nalatenschap lopende rente over de schulden van de erflater moet worden meegeteld.
De uitspraak gaat over de situatie waarin een nalatenschap wordt vereffend en daarmee over de positie van de schuldeisers van de nalatenschap ten opzichte van degenen die de erflater mogelijk opvolgen in diens schuldenaarschap of draagplicht, te weten de (beneficiair aanvaard hebbende) erfgenamen.
In de aan de Hoge Raad voorgelegde zaak ging het, meer specifiek, om schuldeisers van de nalatenschap die een rentedragende vordering hebben op erflater, waarbij het de vraag was of zij ter zake van ook na overlijden opgevallen rente een vordering op de nalatenschap hebben.
Bij het oordeel daarover betrekt de Hoge Raad de positie van de beneficiair aanvaardende erfgenaam, die in beginsel niet aansprakelijk is voor de schulden van de nalatenschap.
Als de rente, die op grond van de rechtsverhouding tussen erflater en schuldeiser sowieso verschuldigd is, geen schuld van de nalatenschap zou zijn, zou de beneficiair aanvaardende erfgenaam met zijn overig vermogen toch voor die rente moeten opkomen.
De beslissing over de rente moet dus worden geplaatst in de verhouding tussen de schuldeiser van de erflater, die hoe dan ook recht heeft op de rente, en de beneficiair aanvaardende erfgenaam, die in beginsel niet draagplichtig behoort te zijn voor de in de nalatenschap vallende schulden van de erflater.
Dit is een geheel andere verhouding dan die tussen de legitimaris en de erfgenaam.
In die verhouding speelt de door de Hoge Raad in de rechtsoverweging benoemde rechtvaardiging voor de regel (dus) ook geen rol.
Daarbij komt dat, indien de na overlijden opengevallen rente wel zou moeten worden meegenomen in de berekening van de legitieme portie, onduidelijk is tegen welke datum de in de berekening te betrekken schuld zou moeten worden vastgesteld.
Ook zou dat tot gevolg hebben dat, naarmate de tijd verstrijkt, de aanspraak van de legitimaris steeds verder afneemt.
Aangenomen mag worden dat als de Hoge Raad had bedoeld de regel ook van toepassing te laten zijn op de berekening van de legitieme portie, hij op in ieder geval deze punten zou zijn ingegaan.
De slotsom is dat de rechtbank bij de berekening van de legitieme portie van eiseres geen rekening zal houden met de na het overlijden van erflater opengevallen hypotheekrente.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat legitieme over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, of over het berekenen van de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat legitieme op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de berekening van de legitieme, bezoek dan onze website over de legitieme. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.